Endometrioza - objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie

Czym jest endometrioza?

Endometrioza to przewlekła choroba, w której tkanka podobna do błony śluzowej macicy rozwija się poza jamą macicy. Ogniska endometriozy mogą występować między innymi na jajnikach, jajowodach, otrzewnej, jelitach czy pęcherzu moczowym, a także w innych lokalizacjach.

Wpływ na zmiany związane z endometriozą mają hormony, przede wszystkim estrogeny. Towarzyszy im reakcja zapalna, która może prowadzić do powstawania zrostów, zmian w obrębie tkanek oraz przewlekłego bólu.

Endometrioza dotyka najczęściej kobiet wieku rozrodczym. Szacuje się, że może dotyczyć nawet około 10% kobiet. Droga do rozpoznania choroby bywa często długa, ponieważ objawy mogą być bardzo różne, a ich nasilenie nie zawsze odpowiada rozległości zmian widocznych podczas badań.

Endometrioza związana jest również z silnymi bólami miesiączkowymi. Warto pamiętać, że ten objaw nie powinien być uznawany za „normalną cechę menstruacji”. Jeżeli ból ogranicza aktywność, utrudnia pracę, naukę, współżycie lub codzienne funkcjonowanie, warto skonsultować go ze specjalistą.

Przyczyny endometriozy

Dokładny mechanizm powstawania endometriozy nadal nie jest w pełni poznany. Obecnie uważa się, że choroba ma złożone podłoże i nie można jej wyjaśnić jednym mechanizmem.

Wśród czynników, które mogą mieć znaczenie, wymienia się między innymi:

• predyspozycje genetyczne,
• działanie hormonów, szczególnie estrogenów,
• zaburzenia odpowiedzi immunologicznej,
• przewlekły stan zapalny,
• nieprawidłowości związane z funkcjonowaniem komórek i tkanek,
• czynniki środowiskowe.

Endometrioza jest prawdopodobnie wynikiem współdziałania wielu mechanizmów. Dlatego współczesne podejście nie koncentruje się wyłącznie na znalezieniu jednej przyczyny, ale na ocenie całego obrazu klinicznego pacjentki.

Objawy endometriozy

Objawy endometriozy mogą być bardzo zróżnicowane. U niektórych kobiet choroba powoduje silne dolegliwości, które utrudniają im codzienne funkcjonowanie, podczas gdy u innych może przez długi czas przebiegać praktycznie bezobjawowo.

Do najczęściej występujących symptomów należą:

• bolesne miesiączki,
• przewlekły ból w obrębie miednicy,
• ból podczas współżycia,
• ból podczas oddawania moczu,
• bolesne wypróżnienia, szczególnie podczas miesiączki,
• dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, takie jak wzdęcia czy bóle brzucha,
• przewlekłe zmęczenie,
• obfite miesiączki,
• trudności z zajściem w ciążę.

Ból może mieć różny charakter: pojawiać się wyłącznie podczas miesiączki albo występować również pomiędzy nimi. U części kobiet dolegliwości nasilają się podczas współżycia, wypróżniania, oddawania moczu lub długotrwałego siedzenia.

Warto pamiętać, że nasilenie objawów nie zawsze odpowiada stopniowi zaawansowania endometriozy. Czasem newielkie zmiany mogą powodować znaczne dolegliwości, a rozległa endometrioza nie u każdej pacjentki będzie wiązała się z silnym bólem.

Dlatego nie warto porównywać swoich objawów z objawami innych kobiet. Każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny.

Bolesne miesiączki – kiedy warto skonsultować problem?

Jeżeli z powodu miesiączki musisz rezygnować z pracy, zajęć, aktywności fizycznej lub spotkań z bliskimi, przyjmujesz leki przeciwbólowe, a mimo to trudno Ci normalnie funkcjonować, warto poszukać przyczyny.

Podobnie należy postąpić, jeśli ból z czasem się nasila, pojawia się podczas współżycia, oddawania moczu lub wypróżniania albo towarzyszą mu problemy z płodnością.

Nie każdy ból miesiączkowy oznacza endometriozę. Jednak utrzymujące się lub nasilające objawy są sygnałem, że potrzebna jest dokładniejsza diagnostyka.

Jak rozpoznaje się endometriozę?

Rozpoznanie endometriozy może być trudne, ponieważ jej objawy niejednokrotnie przypominają inne problemy ginekologiczne, urologiczne lub jelitowe.

Diagnostyka rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu. Lekarz pyta między innymi o charakter bólu, jego lokalizację, związek z cyklem menstruacyjnym, współżyciem, oddawaniem moczu czy wypróżnianiem. Znaczenie mają również wcześniejsze operacje, problemy z płodnością oraz historia choroby.

W zależności od sytuacji wykonuje się następujące badania:

• badanie ginekologiczne,
• badanie ultrasonograficzne,
• specjalistyczne USG ukierunkowane na wykrywanie zmian związanych z endometriozą,
• rezonans magnetyczny,
• inne badania zalecone przez lekarza.

Jednym ze sposobów diagnozy i leczenia jest również laparoskopia. Może być potrzebna w wybranych sytuacjach, między innymi wtedy, gdy istnieją wskazania do leczenia operacyjnego.

Warto pamiętać, aby nie interpretować pojedynczego wyniku badania w oderwaniu od objawów. Wynik USG czy rezonansu powinien być zestawiony z wywiadem i badaniem klinicznym.

Leczenie endometriozy

Endometrioza jest chorobą przewlekłą, dlatego leczenie powinno być dostosowane do sytuacji konkretnej pacjentki, biorąc pod uwagę między innymi nasilenie objawów, lokalizację zmian, wiek, plany dotyczące ciąży oraz wcześniejszą terapię.

W zależności od potrzeb leczenie może obejmować:

• leczenie przeciwbólowe,
• leczenie hormonalne,
• leczenie operacyjne,
• postępowanie związane z problemami z płodnością,
• fizjoterapię,
• wsparcie psychologiczne lub inne formy pomocy w radzeniu sobie z przewlekłym bólem.

Celem leczenia nie jest wyłącznie zmniejszenie widoczności zmian, ale przede wszystkim ograniczenie bólu, poprawa funkcjonowania i jakości życia oraz uwzględnienie planów dotyczących płodności.

Dlatego leczenie endometriozy często wymaga współpracy kilku specjalistów.

Fizjoterapia uroginekologiczna w endometriozie

Endometrioza może wpływać nie tylko na same narządy miednicy, ale również na sposób funkcjonowania mięśni, powięzi i układu nerwowego.

Przewlekły ból może powodować zwiększone napięcie mięśni dna miednicy. Organizm zaczyna wówczas reagować na ból ochronnym napięciem, które z czasem samo może stać się źródłem dodatkowych dolegliwości.

Pacjentka może odczuwać napięcie, ból podczas współżycia, dyskomfort podczas badania ginekologicznego, trudności z rozluźnieniem mięśni dna miednicy czy ból w obrębie miednicy i podbrzusza.

W takich sytuacjach pomocna może być fizjoterapia uroginekologiczna.

Jej celem nie jest leczenie samych ognisk endometriozy. Fizjoterapia może natomiast wspierać leczenie objawów i poprawiać funkcjonowanie pacjentki.

W zależności od potrzeb terapia może obejmować:

• pracę nad napięciem mięśni dna miednicy,
• terapię manualną,
• pracę z tkankami miękkimi,
• terapię blizn po zabiegach operacyjnych,
• ćwiczenia oddechowe,
• ćwiczenia poprawiające kontrolę i stabilizację tułowia,
• stopniowy powrót do aktywności fizycznej,
• edukację dotyczącą sposobów radzenia sobie z dolegliwościami.

Zakres terapii nigdy nie jest taki sam dla każdej kobiety. Zawsze jest dobierany indywidualnie do pacjentki, biorąc pod uwagę wszystkie jej dolegliwości.

Endometrioza a napięcie mięśni dna miednicy

Jednym z problemów, które mogą towarzyszyć endometriozie, jest nadmierne napięcie mięśni dna miednicy.

Może ono być związane zarówno z bezpośrednim oddziaływaniem bólu, jak i z reakcją organizmu na przewlekłe dolegliwości.

Jeżeli ciało przez długi czas „broni się” przed bólem, mięśnie mogą pozostawać w podwyższonym napięciu. W konsekwencji często pojawiają się dodatkowe objawy, takie jak ból podczas współżycia, trudności z rozluźnieniem mięśni dna miednicy czy dyskomfort w obrębie miednicy.

W takich przypadkach terapia koncentruje się między innymi na nauce rozluźniania, pracy z oddechem oraz stopniowym przywracaniu prawidłowej pracy mięśni.

Nie oznacza to jednak, że każda kobieta z endometriozą powinna wykonywać ćwiczenia wzmacniające mięśnie dna miednicy. W przypadku ich nadmiernego napięcia priorytetem może być nauka rozluźniania i poprawa kontroli mięśniowej.

Dlatego ćwiczenia mięśni dna miednicy dla każdej pacjentki powinny być dobierane po ocenie funkcjonalnej, a nie na podstawie samej diagnozy.

Fizjoterapia po operacji endometriozy

Fizjoterapia jest jednym z elementów procesu powrotu do sprawności po leczeniu operacyjnym, ponieważ po zabiegu mogą występować blizny, ograniczenie ruchomości tkanek, zmiana napięcia mięśniowego czy obawa przed ruchem.

Odpowiednio dobrana terapia wspiera proces odzyskiwania ruchomości i stopniowego powrotu do codziennej aktywności.

Praca z blizną powinna być dostosowana do etapu gojenia i rodzaju zabiegu. Fizjoterapeuta może również pomóc w bezpiecznym zwiększaniu aktywności oraz powrocie do ćwiczeń.

Ważne jest jednak, aby fizjoterapia po operacji była prowadzona z uwzględnieniem zaleceń lekarza oraz procesu gojenia.

Czy aktywność fizyczna jest bezpieczna przy endometriozie?

Endometrioza nie oznacza konieczności rezygnacji z aktywności fizycznej.

Wręcz przeciwnie – odpowiednio dobrana aktywność może być ważnym elementem dbania o sprawność, samopoczucie i jakość życia.

Problemem może być natomiast niedostosowanie intensywności treningu do aktualnych możliwości organizmu.Jeżeli podczas ćwiczeń pojawia się wyraźne nasilenie bólu, warto zmodyfikować obciążenie, zakres ruchu, częstotliwość treningów lub rodzaj aktywności.

Nie istnieje jeden typ ćwiczeń odpowiedni dla wszystkich kobiet z endometriozą. Dla jednej osoby korzystny będzie spacer lub spokojny trening, dla innej ćwiczenia siłowe, pilates czy inna forma aktywności.

Najważniejsze jest stopniowe budowanie tolerancji na wysiłek i obserwowanie reakcji organizmu.

Co można zrobić samodzielnie?

Leczenie endometriozy wymaga indywidualnego podejścia, ale codzienne nawyki mogą wspierać proces terapii.

Warto zadbać o regularny sen, regenerację oraz aktywność fizyczną dostosowaną do swoich możliwości.

Pomocne może być również obserwowanie objawów i ich związku z cyklem menstruacyjnym. Zapisywanie informacji dotyczących bólu, krwawienia, dolegliwości jelitowych, aktywności czy snu może ułatwić późniejszą rozmowę ze specjalistą.

W przypadku przewlekłego bólu ważne jest także unikanie całkowitego ograniczania ruchu. Jeżeli organizm jest w stanie tolerować daną aktywność, stopniowe zwiększanie obciążenia może być korzystniejsze niż całkowita rezygnacja z ruchu.

Warto również pamiętać, że dieta nie zastępuje leczenia endometriozy. Nie ma jednej uniwersalnej diety, która mogłaby wyleczyć chorobę. Jeżeli określone produkty nasilają dolegliwości jelitowe lub inne objawy, sposób żywienia można omówić indywidualnie z lekarzem lub dietetykiem.

Kiedy warto skorzystać z fizjoterapii uroginekologicznej?

Konsultacja z fizjoterapeutą uroginekologicznym może być szczególnie pomocna, jeżeli endometriozie towarzyszą dolegliwości wpływające na codzienne funkcjonowanie.

Warto rozważyć wizytę między innymi wtedy, gdy występują:

• przewlekły ból w obrębie miednicy,
• napięcie lub ból mięśni dna miednicy,
• ból podczas współżycia,
• trudności z rozluźnieniem mięśni dna miednicy,
• dolegliwości po operacji,
• blizny ograniczające ruchomość tkanek,
• trudności z powrotem do aktywności fizycznej,
• obawa przed ruchem z powodu bólu.

Fizjoterapia nie zastępuje leczenia ginekologicznego i nie usuwa ognisk endometriozy. Może jednak stanowić ważne uzupełnienie kompleksowego postępowania i pomóc w pracy nad objawami, sprawnością oraz komfortem życia.

Endometrioza – leczenie powinno być kompleksowe

Endometrioza to choroba, która może wpływać na wiele obszarów życia. Dlatego skuteczne postępowanie nie powinno ograniczać się wyłącznie do leczenia jednego objawu.

W zależności od potrzeb pacjentka może wymagać opieki ginekologa, fizjoterapeuty uroginekologicznego, specjalisty zajmującego się leczeniem bólu, dietetyka, psychologa lub innych specjalistów.

Ważne jest również, aby pacjentka rozumiała, co dzieje się z jej organizmem i jakie możliwości terapii są dostępne.

Fizjoterapia może być jednym z elementów takiego podejścia. Jej zadaniem jest przede wszystkim poprawa funkcjonowania i zmniejszenie dolegliwości, które mogą towarzyszyć chorobie.

Endometrioza – kiedy zgłosić się po pomoc?

Jeżeli miesiączki są tak bolesne, że ograniczają Twoje codzienne życie, nie musisz uznawać tego za coś, co trzeba po prostu zaakceptować.

Podobnie warto szukać pomocy, jeśli pojawia się ból podczas współżycia, wypróżniania lub oddawania moczu, przewlekły ból w obrębie miednicy albo trudności z powrotem do aktywności po leczeniu.

Pierwszym krokiem może być konsultacja lekarska i odpowiednia diagnostyka. Jeżeli endometriozie towarzyszą problemy związane z napięciem mięśni dna miednicy, bólem, bliznami czy aktywnością fizyczną, pomocna może być również fizjoterapia uroginekologiczna.

Fizjoterapia uroginekologiczna w SANUS w Nowym Sączu

W SANUS Gabinecie Fizjoterapii i Osteopatii w Nowym Sączu fizjoterapia uroginekologiczna jest prowadzona indywidualnie, z uwzględnieniem objawów, potrzeb i możliwości pacjentki.

Terapia rozpoczyna się od rozmowy oraz oceny funkcjonalnej. Pozwala to określić, jakie dolegliwości najbardziej wpływają na codzienne funkcjonowanie i jakie obszary wymagają pracy.

W przypadku endometriozy fizjoterapia może stanowić uzupełnienie leczenia prowadzonego przez lekarza. Jej celem jest między innymi zmniejszenie dolegliwości bólowych, poprawa funkcji mięśni dna miednicy, praca z napięciem i bliznami oraz bezpieczny powrót do aktywności.

Jeżeli endometrioza lub przewlekły ból miednicy wpływają na Twoje codzienne życie, warto poszukać rozwiązania dopasowanego do Twojej sytuacji. W SANUS Gabinecie Fizjoterapii i Osteopatii możesz umówić się na konsultację z fizjoterapeutką urologiczną, która przeprowadzi szczegółową ocenę funkcjonalną i dobierze terapię odpowiadającą Twoim indywidualnym potrzebom.

Autor: Kamila Sychowska

Weryfikacja merytoryczna: Anna Milówka-Sychowska

Bibliografia

1. Giudice, L. C. (2010). Endometriosis. The New England Journal of Medicine, 362(25), 2389–2398.
2. Vercellini, P., Viganò, P., Somigliana, E., Fedele, L. (2014). Endometriosis: pathogenesis and treatment. Nature Reviews Endocrinology, 10(5), 261–275.
3. Zondervan, K. T., Becker, C. M., Missmer, S. A. (2020). Endometriosis. The New England Journal of Medicine, 382(13), 1244–1256.
4. Zondervan, K. T., et al. (2023). Immunopathogenesis of endometriosis: Immune system dysfunction and therapeutic implications. Expert Review of Clinical Immunology, 19(4), 349–364.